हिंजवडीच्या गजबजलेल्या इंडस्ट्रियल हबमध्ये दयानंद सुर्वे आणि त्यांचा मोठा मुलगा केदार सुर्वे यांची 'भारत इंडस्ट्रियल सप्लायर्स' नावाची नामांकित कंपनी होती. कामाचा डोंगर इतका मोठा होता की, दयानंद आणि केदारला स्वतःसाठी श्वास घ्यायलाही वेळ मिळत नसे. रात्री उशिरा घरी परतल्यावर जेवणाच्या टेबलावर कुटुंबासोबत मिळणारे ते काही क्षण, हाच काय तो त्यांच्या आयुष्यातील निवांत विरंगुळा होता.
केदारचं सतत कामात बुडून जाणं आणि कुटुंबापासून दुरावणं पाहून त्याची धाकटी भावंडं, विश्वास आणि नारायणी चिंतेत होती. त्याला या कॉर्पोरेट जाळ्यातून बाहेर काढण्यासाठी त्यांनी एक बेत आखला—आपल्या कोकणातील सिंधुदुर्गच्या गावी, पूर्वजांच्या वाड्यावर जायचे!
एका रात्री जेवताना नारायणीने हा विषय काढला, "पप्पा, आम्ही भैय्याला चार दिवस गावी घेऊन जायचं म्हणतोय. तो हल्ली आमच्याशी नीट बोलतही नाही. त्याला त्या निसर्गाच्या सानिध्यात थोडा ब्रेक हवाय. तेवढं रामू काकांना सांगून वाडा साफ करायला सांगा ना प्लीज!"
केदारने नेहमीप्रमाणे नकार दिला, "नारायणी, माझी क्लायंटसोबत महत्त्वाची मीटिंग आहे, मला नाही जमणार." पण दयानंद सुर्वे यांनी मुलाचा खांदा थोपटत समजूत काढली, "अरे, मीटिंग मी सांभाळीन. तू जा, थोडा वेळ स्वतःसाठी जग. आल्यावर आहेच हे सगळं ओझं सांभाळायला."
हे ऐकताच नारायणीने आनंदाने एकच जल्लोष केला, "यस्स...!" आणि दोघांनी केदारला मिठी मारली. दयानंद यांनी लगेच रामू काकांना फोन लावला, पण फोन त्यांच्या पत्नीने, शांताबाईंनी उचलला. त्या रडवेल्या स्वरात म्हणाल्या, "मालक, माझ्या धनीची तब्येत खूप बिघडली हाय. आमचा पोरगा नामू त्यांना इलाजासाठी मुंबईला नेणार हाय, आम्हाला माफ करा, वाड्याचं काम नाही जमणार."
दयानंद यांनी मोठ्या मनाने उत्तर दिले, "शांता, काळजी करू नकोस. मी आत्ताच उपचारांसाठी ५० हजार रुपये पाठवतोय. रामूचा इलाज चांगला करा, बाकी आम्ही सांभाळून घेऊ." त्यांनी नारायणीला कल्पना दिली की, आता साफसफाई त्यांनाच मॅनेज करावी लागेल. त्यावर नारायणी उत्साहाने म्हणाली, "हो पप्पा, आम्ही सर्व सांभाळून घेऊ!" आणि ती नाचतच आपल्या रूममध्ये गेली.
पुढच्याच दिवशी विश्वास, नारायणी आणि केदार गावी जाण्यासाठी निघाले. वाटेत त्यांनी साफसफाईचं साहित्य विकत घेतलं आणि कोल्हापूरला छोटा मुक्काम करून ते सिंधुदुर्गात पोहोचले. गाडी वाड्याच्या परिसरात शिरताच त्यांनी खिडक्या उघडल्या. पुण्यातले प्रदूषण आणि हॉर्नचा कर्कश आवाज मागे सुटला होता; आता तिथे होता फक्त गार वारा आणि लाल मातीचा तो ओळखीचा सुगंध.
रामू काका मुंबईला गेल्यामुळे त्यांनी वाड्याची चावी 'दत्ता तात्यां'कडे सोपवली होती. विश्वासने दत्ता तात्यांचा दरवाजा ठोठावला. "कोण हाय? आलो... आलो..." म्हणत तात्यांनी दरवाजा उघडला. त्यांनी विचारले, "कोण पाव्हणं?" विश्वासने आदराने पाया पडत आपली ओळख करून दिली. तात्यांनी कपाटातून जुनी, जड चावी काढली आणि विश्वासच्या हातात देताना सावध केले, "बाळा नीट राहा हं, वाडा खूप जुना हाय आणि अनेक दिवस बंद हाय. काही सळसळलं तर सांगता येत नाही."
विश्वास हसून म्हणाला, "काळजी नका करू काका." पण तात्यांनी लगेच आपली पत्नी शारदाबाईंना हाक मारली, "अहो शारदा, चला की भिगी-भिगी, पाव्हणं वाट बघत्यात!" शारदाबाई बाहेर आल्या आणि सर्वजण वाड्यावर पोहोचले. जसं कुलूप उघडलं, तसा धुळीचा एक मोठा लोट बाहेर आला. वाड्यात पाऊल ठेवताच अनेक दिवस बंदिस्त असलेल्या ओल्या मातीचा आणि जुन्या सागवानी लाकडाचा तो विशिष्ट दर्प जाणवला. वाडा अवाढव्य होता. प्रवेश करताच समोरच आई तुळजाभवानीचे एक भव्य मंदिर होते. सर्वांनी श्रद्धेने दर्शन घेतले.
दत्ता तात्या आणि शारदाबाईंनी मंदिराची स्वच्छता करून पूजा उरकली. त्यानंतर सर्वांना भूक लागली असल्याने आधी किचन आणि हॉल साफ करण्याचा निर्णय झाला. कामाचे विभाजन झाले—विश्वासने आपली जुनी खोली निवडली, नारायणीने उजव्या बाजूची आणि केदारने नारायणीच्या समोरची खोली घेतली. केदारने आपली खोली आवरली आणि वरच्या मजल्यावर असलेली 'स्टडी रूम' साफ करायला तो गेला.
खोली आवरता आवरता, अचानक पुस्तकांच्या कपाटामागून त्याला एक अंधुक प्रकाशाची रेघ दिसली. त्याने उत्सुकतेने पुस्तके बाजूला सारली तेव्हा तिथे एक गुप्त खिडकी आढळली. त्याने कपाट थोडे बाजूला सरकवून ती खिडकी उघडली. त्या खिडकीच्या आत काही जुनी कागदपत्रे आणि त्याखाली लपवलेली एक मोठी, रहस्यमयी डायरी त्याला सापडली.
इतक्यात अचानक वाड्यातली वीज गेली! सगळीकडे गडद काळोख पसरला. खाली हॉलमधून विश्वास आणि नारायणीचा घाबरलेला आरडाओरडा ऐकू येऊ लागला. मोबाईलला रेंज नसल्यामुळे फोनही लागत नव्हता. केदार भीत भीत बाहेर पडणार इतक्यात, त्या कपाटातून पुन्हा एक विचित्र उजेड चमकला. त्याने मोबाईलचा टॉर्च लावून तिथे पाहिले, तर तिथे एक जुना ग्रंथ होता. त्यावर धूळ झटकली असता सुवर्ण अक्षरात नाव उमटले— 'दगडूजी सुर्वे' (केदारचे पणजोबा).
केदार थबकला. त्याच क्षणी त्याला जाणवले की, त्याच्या अगदी जवळून कोणीतरी वेगाने निघून गेले आहे. त्याने टॉर्च फिरवला, पण तिथे कोणीच नव्हते. अचानक बाहेर पावसाचा जोर वाढला आणि सोसाट्याचा वारा सुटला. खिडकीतून पावसाचे पाणी आत येऊ लागले, म्हणून केदार खिडकी लावायला गेला. त्याची नजर अंगणातील त्या जुन्या पिंपळाच्या झाडावर पडली.
तिथे... भर पावसात एक पांढरे केस मोकळे सोडलेली म्हातारी बाई उभी होती. ती एकटक वर केदारकडे बघून अंगावर काटा आणणारे हास्य हसत होती! केदारने भीतीने ती खिडकी धडकन लावून घेतली.